Czytelnia

Niektóre wyłysienia nabyte u psów


lek. wet. Krzysztof Głowacki, ARKA Lecznica Zwierząt, 65-520 Zielona Góra


Pojawiające się przerzedzenia lub wyłysienia u psów zawsze są powodem do zmartwienia ich właścicieli. Przyczyny utraty włosów mogą mieć różne podłoże, wrodzone, zapalne lub niezapalne. Tekst chcę poświęcić na omówienie wyłysień skóry psów powstających bez widocznych oznak procesów zapalnych. Opisano następujące nabyte łysienia psów o charakterze niezapalnym :

1. łysienie małżowin usznych psów
2. łysienie wzorzyste
3. dysplazja mieszków włosowych psów nabyta
4. cykliczna dysplazja mieszków włosowych
5. sezonowe łysienie boków ciała psów
6. łysienie w fazie anagen mieszków włosowych
7. łysienie w fazie telogen mieszków włosowych
8. nasilone linienie z łysieniem
9. wyłysienia liniowe postępujące
10. wyłysienia z nadmiernej łamliwości włosów ( zjawisko trichorrexis nodosa )
11. wyłysienia z powodu rozmiękania rdzenia włosów
12. miejscowe wyłysienia poinjekcyjne
13. lokalne wyłysienia po miejscowym zastosowaniu glikokortykoidów
14. zespół tzw „Krótkich włosów” u psów ras długowłosych
15. wyłysienia utrzymujące się w miejscach wygolonych
16. wyłysienia z powodu długotrwałego działania podwyższonej temperatury na skórę
17. stłuszczenie ( lipidoza ) mieszków włosowych u rottweilerów

Wyłysienia małżowin uszu psów najczęściej pojawiają się u jamników, chichuachua, boston terierów, wippetów oraz u greyhound. U zwierząt poniżej 1 roku zjawisko opisywane jest nieczęsto. Początkowo włosy stają się delikatne, łodygi cieńsze i krótsze. Stopniowo włosy wypadają aż do prawie całkowitego wyłysienia skóry małżowin, co może nastąpić czasami dopiero po 8, 9 latach. Pozostała okrywa włosowa pozostaje bez zmian chorobowych. Klinicznie wyłysienie to jest trudne do odróżnienia z łysieniem uszu uwarunkowanym genetycznie. Niekiedy przypominają łysienie wzorzyste. W obrazie histopatologicznym włosy pozostają w fazie anagenu, ale są wyraźnie cieńsze i krótsze od pozostałych. Zjawisko właściwie trudno kwalifikować jako chorobę bo przebiega łagodnie, a pies jedynie traci pewne walory estetyczne. Leczenie tego stanu po wykluczeniu innych przyczyn łysienia jest raczej nieskuteczne i niekonieczne. Podejmowano kilkakrotnie próbę terapii wyłysień małżowin przy zastosowaniu melatoniny z różnym skutkiem. Zastosowanie miejscowe preparatu minoxidil pobudzało wzrost włosów u niektórych psów z łysieniem małżowin uszu. W diagnozie różnicowej należy wykluczyć dysplazję mieszków włosowych, estrogenowo zależne dermatozy, niedoczynność tarczycy, łysienie plackowate, nadczynność kory nadnerczy, grzybice skórne oraz poglikokortykoidowe łysienie małżowin uszu ( szczególnie u jamników ). Wszystkie wymienione choroby przebiegają bez miniaturyzacji mieszków włosowych, ale często z objawami zapalnymi, niedotlenieniem skóry, zaczerwienieniem, martwicą brzegów małżowin i owrzodzeń.
Łysienie wzorzyste najczęściej występuje u jamników, ale także opisywane jest u manchester terierów, ratlerków i chichuachua. Przyczyna zjawiska jest nieznana. Przypuszcza się, że łysienie może być uwarunkowane genetycznie.
Dysplazja mieszków włosowych w istocie stanowi grupę chorób skóry psów z powstawaniem wyłysień, której istotą jest proces patologiczny mieszka włosowego. Łysienie z odbarwianiem się włosów jest dobrze opisanym schorzeniem o charakterze wrodzonym. Zaobserwowano, że szczególne predyspozycje do dysplazji mieszków włosowych mają rasy husky syberyjski, spaniel irlandzki, pies portugalski, wodołaz, rottweilery o falistej okrywie włosowej, boksery, airedale teriery, buldogi angielskie i francuskie oraz ratlerki. Obecnie sądzi się, że d.m.wł. ma podłoże genetyczne z możliwością wpływu zaburzeń hormonalnych. U ras pomeranian, samojed i chow – chow stwierdzono dysplazję mieszków włosowych z łysieniem przy równoczesnym zachwianiu równowagi hormonów płciowych. Takie zaburzenia stwierdzono również u innych ras psów.
Badanie kliniczne ujawnia, że zmienione włosy są matowe, wysuszone, zmierzwione, często o zmienionej barwie. Z łatwością wypadają włosy przewodnie, a pozostają włosy podszerstne, które są poskręcane lub zdeformowane. Wyłysienia przybierają różne nasilenia. Zmiany lokalizują się zwykle na tułowiu, na szyi oraz na kończynach. Brak świądu i objawów zapalenia.
Diagnoza opiera się na wynikach badania histopatologicznego. Obraz może być różnorodny u poszczególnych ras psów. W preparacie mogą być widoczne duże ziarna melaniny, zniekształcenia łodyg włosów oraz kształtu mieszków włosowych, hiperkeratoza, cebulki włosowe w fazie anagenu ale zmienione pod wpływem patologicznego rogowacenia miękkiego. Czasami przeważają mieszki z włosami w fazie catagen lub telogen. Leczenie dysplazji mieszków włosowych u psów nie dawało dotychczas należytych efektów. Syntetyczne retinoidy, szczególnie etretinate w nielicznych przypadkach przyniosły poprawę. W kilku badaniach przy zastosowaniu melatoniny, testosteronu i mitotanu dały pozytywny rezultat. Jednak zastosowanie tych substancji niesie ryzyko wystąpienia wielu poważnych dla pacjenta działań ubocznych niebezpiecznych dla zdrowia. To też ich zastosowanie powinno być bardzo rozważne.
Cykliczna dysplazja mieszków włosowych psów Czasami u psów występuje łysienie w danej okolicy ciała, powtarzające się cyklicznie w ciągu określonego czasu. Przerzedzenie okrywy włosowej lub wyłysienia pojawiają się przeważnie na grzbiecie lub bokach ciała. Brak przy tym objawów zapalnych. Najczęściej ubytki okrywy włosowej obserwowano jesienią lub wiosną. Zjawisko chorobowe zaobserwowano do tej pory u labradorów na Alasce, ich mieszańców, yorkshire terierów, airedale terierów. Sądzi się, że na powstawanie tego procesu może mieć wpływ zmiana długości dnia i natężenie oświetlenia w czasie roku.
Sezonowe wyłysienia boków u psów. Zwykle pojawiają się wiosną lub jesienią. Niektóre psy łysieją na bokach tułowia późną jesienią, a porastają włosem samoistnie na wiosną roku następnego, znów u innych może być odwrotnie; wiosną łysieją, a jesienią włosy odrastają. Airedale teriery, buldogi angielskie, boksery są bardziej obciążone tą chorobą. Podobne problemy występują u sznaucerów miniaturowych, pudli, dobermanów, bouvier des flandres, terierów szkockich, staffordów, buldogów francuskich i affenpinczerów. Wyłysienia nie mają cech złuszczania naskórka i lokalizują się na klatce piersiowej lub w okolicy lędźwiowej. Zmiany mają postać obustronnych wyłysień o różnym kształcie o wyraźnie odgraniczonych brzegach. Dodatkowo naskórek łysin jest często przebarwiony. Zdarza się, że dochodzi do zakażeń wtórnych bakteryjnych lub grzybiczych. Czasami wyłysienia z przebarwieniem lokalizują się na grzbiecie nosa. Odrost włosów następuje zwykle po 3 –4 miesiącach i jest normalny, ale zdarza się, że odrastające włosy mają zmieniony kolor, długość i kształt łodygi. Ponad połowa przypadków to łysienia sezonowe, pojawiające się dwukrotnie w ciągu kilku lat. U affenpinczerów wyłysienia występują jeden raz w zimie. U innych ras psów utrzymywanych w warunkach domowych ( sztuczne światło, ogrzewanie ) łysienie pojawia się w innych porach roku. Do tej pory nie wykryto związków między łysieniem sezonowym tego typu, a endokrynopatiami, Poziom hormonów płciowych i hormonów wzrostu. Wyjątek stanowił poziom progesteronu, który podniósł się po podaniu ksylazyny oraz wzroście stężenia ACTH . Szczególna wrażliwość na leczenie dawkami melatoniny skłania do podejrzeń co do hormonalnej istoty tych zaburzeń w owłosieniu. Istnieją pewne przesłanki co do wzajemnego wpływu melatoniny i prolaktyny, ponieważ oddziałują na siebie przeciwstawnie. Stwierdzono, że u koni prolaktyna stymuluje linienie. Możliwe, że podawanie melatoniny hamuje uwalnianie prolaktyny, co powoduje zwolnienie linienia u psów. U czterech airedale terierów, czterech bokserów i sznaucera u których stwierdzono sezonowe łysienie zastosowano leczenie przy użyciu 3 implantów melatoniny w dawce po 12 mg. Trzy z nich były leczone podskórnymi iniekcjami melatoniny w ilości 12,5 mg co 2 tygodnie. Ostatnio podaje się tą substancję w dawkach dziennych w formie doustnej w ilości 3-6 mg co 8 lub 12 godzin. W nielicznych przypadkach nastąpiła zdecydowana poprawa owłosienia.
Anagen defluxion – jest procesem intensywnego wypadania włosów z mieszków w fazie anagenu na skutek zmian wstecznych w cebulce i ścianie mieszka włosowego. Występuje po zaistnieniu szczególnych okoliczności po podawaniu leków antymitotycznych, po przechorowaniu schorzeń zakaźnych, przy zaburzeniach hormonalnych i chorobach metabolicznych.
Telogen defluxion – jest procesem intensywnego wypadania włosów w fazie telogenu mieszka włosowego na skutek przerwania cyklu wzrostu włosa lub przyspieszenie cyklu po zadziałaniu takich czynników jak, wysoka gorączka, ciąża, wstrząs, narkoza, ostre stany zapalne, sytuacje stresowe. Zwykle objawy kliniczne pojawiają się po 1 – 3 miesiącach od zadziałania czynnika. Masowemu wypadaniu włosów towarzyszy intensywny ich wzrost.
Rozpoznanie obu procesów opiera się na wywiadzie, badaniu klinicznym i badaniu mikroskopowym włosów. Włos w fazie telogenu ma równomierną grubość trzonu, korzeń włosa jest lekko zwężony i niepigmentowany, zaznacza się wyraźny brak torebki włosa. Włosy anangenowe mają nieregularną grubość i znamiona zaburzeń dysplastycznych. Występuje przewężenie łodygi włosa, nieregularne wybarwienie, często włosy są nadłamane w tych miejscach. W obrazie histologicznym obecne są charakterystyczne zmiany w jądrach komórek macierzy włosa, które mają cechy apoptozy oraz defragmentacji jądra. Widoczne są również cząsteczki kwasochłonne dysplastycznych łodyg włosów. Łysienie włosów w fazie anagenu lub telogenu jest zjawiskiem odwracalnym po ustąpieniu działającego czynnika zewnętrznego.
Nadmierne linienie z powstawaniem przerzedzeń i wyłysień
Właściciele często pytają dlaczego mój pies lub kot tak mocno linieje. Efektem tego są ogromne ilości włosów na dywanach obiciach mebli, na pościeli. Jest to chyba najbardziej powszechny problem z którym zgłaszają się o pomoc właściciele. Jeżeli zjawisku masowego wypadania sierści nie towarzyszy pojawianie się wyłysień i brak innych oznak chorobowych, to jest to jeszcze proces w granicach fizjologii. Kontrola nad przebiegiem cyklu wzrostu i wymiany włosa jest złożona i zależy od czynników wewnętrznych oraz zewnętrznych. Z obserwacji wynika , że psy mieszkające w klimacie chłodnym lub umiarkowanym ale przebywające przez cały rok na powietrzu linieją sezonowo wiosną i jesienią. Natomiast psy i koty utrzymywane w mieszkaniach przy sztucznym oświetleniu długo włączonym i ogrzewanych w miesiącach chłodnych często linieją przez cały rok. Ponadto zaobserwowano, że zwierzęta nadpobudliwe zwykle linieją intensywniej. Leki przeciwlękowe zwykle przynoszą poprawę. Jeżeli istnieje możliwość to należałoby przenieść psa do naturalnych warunków w kojcu przy domu, ale przy braku takowych pozostaje szczotkowanie i kąpiele nawilżające. W USA sprzedawany jest preparat LOSMED zawierający keratynę, aminokwasy, witaminy, nienasycone kwasy tłuszczowe, wyciągi ziołowe. Czasami przynosi poprawę, ale brak dokładnych badań na ten temat.
Postępujące liniowe łysienie ( traction alopecia )

Zjawisko liniowego postępującego łysienia zaobserwowano u psów u których związywano włosy gumkami, spinkami i innymi przedmiotami galanteryjnymi w celu utrzymania finezyjnej fryzury. Szczególnie podatne są rasy długowłose takie jak yorkshire terier, shitzu, Przypuszcza się, że powtarzające się mechaniczne oddziaływanie na mieszki włosowe wywołuje bezobjawowy stan zapalny prowadzący do stopniowej dystrofii cebulek i mieszków włosowych. Konsekwencją tego jest często trwałe wyłysienie tych okolic ciała. Rozpoznanie opiera się na danych z wywiadu i badaniu klinicznym. Zmiany wczesne należy odróżnić od łysienia plackowatego oraz drmatofitozy. W obrazie histopatologicznym zmiany przewlekłe charakteryzują się włóknikowym zapaleniem skóry, atrofią mieszków włosowych i gruczołów łojowych. Jedynym sposobem leczenia tych wyłysień jest operacja plastyczne przez wycięcie łysin.
Zjawisko paciorkowatości włosów ( trichorrexis nodosa )
Istotą procesu chorobowego jest powstawanie rozdęć w łodydze włosów na skutek uszkodzenia powłoczki włosa w tych miejscach. W tych miejscach łodyga jest osłabiona i łatwo ulega złamaniu. Przyczyny upatruje się w zbyt intensywnej pielęgnacji sierści przy stosowaniu niewłaściwego sprzętu i środków myjących. Przypuszcza się, że zbyt obfite kąpiele słoneczne mogą dodatkowo nasilać ten proces. Kąpiele morskie w wodzie o dużym zasoleniu lub w wodzie chlorowanej w basenie, stosowanie preparatów insektobójczych mogą również mieć wpływ na powstawanie schorzenia. Włosy zmienione są zmierzwione matowe, nieelastyczne i kruche. Wyłysienia nie są trwałe, a zmiany wycofują się po usunięciu czynników działających uszkadzająco.
Odrdzeniowe rozmiękanie włosów.
Występuje u owczarków niemieckich częściej niż u innych ras psów . Włosy stają się kruche na skutek zmian w budowie rdzenia łodygi włosa. Łysiny mogą utrzymywać się kilka miesięcy. Przyczyn należy szukać w żywieniu psa, ale ostatecznie zjawiska nie wyjaśniono.
Miotełkowatość końców włosów ( trichoptilosis )
zjawisko powstawania miotełkowatego zakończenia włosów związane jest z uszkodzeniem łodygi na skutek długotrwałego działania czynników chemicznych i fizycznych. Szczególnie często stwierdzane u golden retrieverów.
Skórne reakcje poinjekcyjne. Po podskórnym podaniu leków, hormonów czy szczepionek może nad miejscem wkłucia powstać wyłysienie, które zwykle ma trwały charakter. Podzielono te wyłysienia na dwa typy. Pierwszemu towarzyszy wyraźny odczyn zapalny skóry właściwej i podskórza oraz zapalenie naczyń krwionośnych. Ten typ wyłysienia najczęściej pojawia się po podaniu szczepionki przeciw wściekliźnie. Typ drugi przebiega z nieznacznym odczynem zapalnym. Mogą wystąpić zmiany barwnikowe oraz atrofia skóry właściwej i naskórka. Często pojawia się po podskórnym podaniu dużej dawki glukokortykoidu oraz leków hormonalnych pochodnych progesteronu. Początkowo pojawia się zaczerwienie w formie placka o kształcie koła lub owalu. Czasami występuje jedynie obrzęk skóry. Stan przewlekły charakteryzuje się atrofią skóry, wyłysieniem i przebarwieniem. Reakcja poiniekcyjna może pojawić się dopiero po 2 – 4 miesiącach od zastrzyku ! W rozpoznaniu różnicowym należy wykluczyć dermatofitozę, zapalenie mieszków włosowych, celulitis, nożycę, łysienie plackowate, Leczenie zwykle nie jest konieczne, a zmiany cofają się po kilku miesiącach lub latach. Włos odrasta, ale czasami jest zmieniony pod względem kształtu i koloru. Zdarza się, że wyłysienie jest trwałe. Po stwierdzeniu zapalenia naczyń krwionośnych skóry podawanie pentoxyfiliny i depsonu może przynieść poprawę.
Zespół krótkiego włosa u psów ras długowłosych
Yorkshire terier i inne teriery długowłose najczęściej są dotknięte tą chorobą. Zjawisko polega na wymianie włosa długiego typowego na włos krótszy o zmienionej barwie. Zjawisku nie towarzyszy świąd, zaczerwienienie i złuszczanie naskórka. Zwykle występuje u psów w wieku od 1 do 5 lat. Często szczenię rodzi się z typowym dla rasy owłosieniem, a zmiana na krótki włos następuje po 5 miesiącach. Włosy na głowie pozostają niezmienione, natomiast na kończynach, brzuchu i klatce piersiowej jest zmieniony. W obrazie histopatologicznym widoczne są atroficzne mieszki włosowe. W rozpoznaniu różnicowym należy wykluczyć dysplazję mieszków włosowych, niedoczynność tarczycy, wady wrodzone, łysienie o podłożu psychicznym Leczenia niestety jak dotąd nie opracowano.
Wyłysienia po strzyżeniu.

Zjawisko zdarza się po wystrzyżeniu włosa . Włosy nie odrastają nawet przez 24 miesiące, ale częściej do 1 roku. Szczególnie często proces występuje u ras syberian husky i chow – chow. Przypuszcza się, że powodem jest zmiana w przepływie krwi przez naczynia włosowate skóry pod wpływem zmian temperatury lokalnej skóry. Inna możliwość to ostrzyżenie włosów w fazie catagenu mieszka włosowego. Włosy odrastają po przejściu całego cyklu wzrostu włosa w danej okolicy ciała.
Przewlekłe zapalenie skóry po poparzeniu słonecznym promieniami UV
Promieniowanie UV typ A i B wywołują oparzenia słoneczne u ludzi i zwierząt. U psów pojawiają się ostro odgraniczone placki przekrwienia i następnie wyłysienia, mające niesymetryczny wygląd. Centralnie rozwija się hypotrichoza, a obwodowo przekrwienie, krosty oraz owrzodzenia. Okolica grzbietu o boki są najbardziej narażone. Podobne zmiany wywołują lampy kwarcowe lub promienniki podczerwieni. Przebieg ostry charakteryzuje się zanikiem naskórka, wakuolizacją keratynocytów warstwy podstawnej naskórka. Komórki wyższych warstw naskórka ulegają przyspieszonej apoptozie. Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów zapalnych, podawaniu osłonowo antybiotyków i nawilżaniu skóry.
Lipidoza mieszków włosowych u rottweilerów
Choroba występuje u młodych psów do 1 roku i dotyczy głównie mieszków wytwarzających włosy brązowe, szczególnie na kufie. Zauważono, że schorzeniu towarzyszyły atrofia tarczycy i przewlekłe choroby nerek. W obrazie histologicznym widoczne są zmiany w komórkach macierzy włosa w cebulce, wakuolizacja komórek. Wakuole wypełnione są lipidami i występują w nadmiernej ilości. Włosy o barwie brązowej wypadają , mieszki ulegają zanikowi, a łysiny pozostają na trwałe.

Opisane schorzenia i zmiany obejmujące mieszek włosowy, gruczoły łojowe i włosy nie występują tak często, ale wyłysienia powstające przysparzają wiele trosk właścicielom i stanowią „twardy orzech” do zgryzienia dla dermatologa weterynaryjnego.